Kierunki

ŁOTWA: W łatgalskiej krainie jezior

Łatgalia (Latgale) leżąca we wschodniej części Łotwy to kraina tysiąca jezior. Uroki malowniczego krajobrazu zachęcają do wnikliwego poznania tego wyjątkowego regionu z polską historią w tle.

Przejazd autem z Rygi na obszar Łatgalii, jednej z krain historycznych Łotwy, zajmuje około 2-3 godzin. Rozległe tereny pokryte lasami i jeziorami ciągną się wzdłuż nowych i modernizowanych dróg. To dawne Księstwo Inflanckie, zwane też Inflantami Polskimi, dlatego wszędzie wokoło mnóstwo odniesień do polskiej historii. Mieszkańcy dawnych Inflantów Polskich bardzo chętnie przyznają się do związków z polską kulturą i historią. Można się o tym przekonać w trakcie wizyty w mieście Rezekne, znanym jako Rzeżyca (drugie po Daugavpils najważniejsze miasto regionu Latgale), które należało do Polski przez ponad 200 lat (od XVI w. aż po rozbiory było starostwem Rzeczypospolitej Obojga Narodów). Do dzisiaj mieszka w nim niewielka społeczność polska, licząca około 1000 osób. Działa tam również polska szkoła, do której uczęszczają nawet rdzenni Łotysze. Rezekne posiada silne związki z Polską, czego dowodem są aż cztery miasta partnerskie z naszego kraju: Częstochowa, Suwałki, Szydłowiec i Sianów.

Ruiny zamku krzyżackiego z XIII w. W głębi katedra Najświętszego Serca Jezusowego w Rezekne. Fot. WL

Miasto podkreśla swoją wielokulturową przeszłość. Przed II wojną światową aż 80 proc. ludności Rezekne stanowili Żydzi. Z historią i kulturą Żydów z Rezekne można zapoznać się w Zielonej Snagodze, która jest najstarszym drewnianym budynkiem w mieście, pochodzącym z 1845 roku.

Wnętrze łatgalskiego pubu „Mols” w Rezekne. Fot. WL

Turyści podróżujący po Łatgalii mogą zatrzymać się w Rezekne w jednym z hoteli lub w prywatnych apartamentach. Dobrym rozwiązaniem jest ośrodek przygotowań olimpijskich Restart. To nowoczesny obiekt, z komfortowymi pokojami i zapleczem rekreacyjno-sportowym (m.in. sauny, basen zewnętrzny z podgrzewaną wodą oraz hala z lodowiskiem do gry w hokeja). Nowoczesny kompleks sportowy w Rezekne ubiegał się o prestiżową nagrodę w międzynarodowym konkursie nieruchomości – MIPIM Awards 2021 w Cannes, docierając do finału.

Kompleks sportowy w Rezekne. Temperatura wody w zewnętrznym basenie wynosi 27 stopni Celsjusza. Fot. WL

Perły architektury dworskiej i garncarska tradycja

25 kilometrów od Rezekne – w miejscowości Luznava – znajduje się dwór, zbudowany na początku XX wieku, który jest perłą łatgalskiej secesji. Dwór otoczony jest pięknym ogrodem z malowniczymi stawami. Na przełomie XIX i XX wieku majątek należał do rodziny Kierbedziów (Stanisław Kierbedź był polskim inżynierem, budowniczym kolei i mostów). Było to miejsce spotkań artystów, muzyków i pisarzy. Po przebudowie dworu, dokonanej w 2015 r. mieści się w nim centrum informacji turystycznej (organizowane są tam także liczne wydarzenia kulturalne). W dolnej części budynku powstała multimedialna wystawa prezentująca dokonania inżyniera Stanisława Kierbedzia, który budował m.in. Kolej Bałtycką, Kolej Wschodniochińską oraz pracował przy rozbudowie Kolei Władykaukazkiej. To miejsce warte odwiedzenia, zwłaszcza przez turystów podróżujących szlakiem techniki.

Dwór Luznava. Fot. WL

Piękny krajobraz możemy podziwiać także w czasie spaceru po największym parku miejskim na Łotwie – w miasteczku Preili. Park znajduje się na terenach dawnego kompleksu dworskiego i zajmuje obszar aż 46 hektarów z czego ok. 13 ha zajmują zbiorniki wodne: parkowe stawy, jeziorka i kanały. Budynek dworu Preiļi należy do zabytków dziedzictwa narodowego Łotwy (przykład historycznej architektury dworskiej). Na terenie parku znajduje się także kaplica rodu barona von Borth (dawny właściciel posiadłości), zbudowana w 1817 roku. Z zabudowań folwarcznych zachowały się m.in. XIX-wieczne stajnie w neogotyckim stylu. Od kilku lat trwa renowacja dworu. Wycieczki po kompleksie dworskim i parku Preiļi można zorganizować we współpracy z Muzeum Historii i Sztuki Stosowanej Preili.

Preili – garncarstwo kiedyś i dziś. Fot. WL

Miasteczko Preili wraz z okolicznymi wioskami znane jest w całej Łowie jako ośrodek garncarstwa. Obecnie funkcjonują tu już tylko nieliczne warsztaty ceramiki. Przykładem jest pracowania „P. Czerniavskis – dom ceramiki”, w której Jazeps Caics i Raivo Andersons podtrzymują lokalną tradycję i wciąż wyrabiają ceramikę z wykorzystaniem starej techniki garncarskiej, jaka obowiązywała na terenie Łatgalii. Odpowiednią glinę do produkcji wykopują w miejscu oddalonym o 15 km od Preili i potem na bazie glinianej masy tworzą wyroby ceramiczne, wśród których są m.in. naczynia, okazałe świeczniki, a nawet biżuteria. Prekursorem garncarstwa w Preili był Polikarps Czerniavskis – łotewski ceramik, który w 1983 roku założył w tym mieście warsztat ceramiczny. Dziś w jego domu oprócz pracowni jest także wystawa poświęcona historii łatgalskiego garncarstwa.

W Preili znajduje się także galeria sztuki Moto & Metal „Nester Custom” z motocyklami i rzeźbami z metalu, które tworzy Aleksander Nesteryk.

Ciekawym miejscem z historią nawiązującą do Polski jest Malnava, niewielkie miasteczko znajdujące się na „wschodniej ścianie” regionu Latgale, blisko granicy z Rosją. Malnava była dawniej znanym ośrodkiem, przez który wiodła droga z Warszawy do Petersburga. Znajdował się tam dwór i obszerne posiadłości rodu Szadurskich. Malnava znana jest przede wszystkim z produkcji łatgalskiej smakovki. To mocny trunek, którego nazwa wywodzi się właśnie z tego miejsca.  – Smakovka to przykład na obecność polskich śladów w łatgalskiej kulturze – mówi Janis Krivtezs, oprowadzając nas po prowadzonej przez siebie destylatorni i muzeum smakovki, które mieszczą się w jednym z budynków gospodarczych na terenie dawnej dworskiej posiadłości. Jak możemy się domyślić nazwa „smakovka” nawiązuje do polskich zwrotów: „smakować”, „smakowanie” i pochodzi od alkoholu produkowanego niegdyś w dobrach Szadurskich. – Mieszkańcy Łatgalii nazywają smakovką miejscowy samogon. Każdy robi smakovkę według własnej receptury – zaznacza Krivets, prezentując pojemną kadź niezbędną do produkcji trunku, który powstaje na bazie zboża z własnych plantacji i owoców zebranych w swoim ogrodzie.

Farma konopi i saunowanie nad jeziorem

Muzeum Konopi. Fot. WL

Łatgalia zachwyca nie tylko zabytkami. Trafimy tu również na niezwykłe atrakcje, których rzadko możemy doświadczyć w innych regionach, takie jak zwiedzanie farmy konopi i zabiegi relaksacyjne w mobilnej saunie nad jeziorem. Przemysłowa farma konopi „Obelisk farm” położona jest ok. 40 km od Rezekne. Jej nazwa pochodzi od wioski Obeliskas, w której mieszkają zaledwie cztery rodziny! Jedną z nich są właściciele farmy, którzy kilka lat temu postanowili zakupić tutaj ziemię i zamieszkali w opuszczonym gospodarstwie. Obecnie zajmują się głównie uprawą konopi. Jest to jedna z nielicznych plantacji konopi na Łotwie. „Obelisk farm” oferuje różne produkty konopne, takie jak olej konopny, herbata konopna, przyprawy, miód konopny, masło orzechowe z konopi i inne. W 2019 roku powstało tam Muzeum Konopi – jak na razie – jedyne w krajach bałtyckich. Podczas wycieczki po gospodarstwie i plantacji można dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy o konopiach i ich zastosowaniu. Odbywają się tutaj również warsztaty i degustacje potraw wytwarzanych z konopi, np. chleba i herbaty.

Brzeg jeziora Razna. Fot. WL

Jak już wspomnieliśmy Łatgalia to kraina jezior. Czysta woda, wszechobecna cisza i brak tłumów zachęcają do obcowania z naturą. Dopełnieniem wypoczynku nad jeziorem jest saunowanie, które jest mocno zakorzenione w łotewskiej tradycji. Sauna (po łotewsku „pirties”) lub tzw. „bania” to nieodzowny element wyposażenia hoteli i ośrodków wypoczynkowych. W niektórych obiektach pojawiają się całkiem nowe rozwiązania.

Tak jest chociażby w kompleksie rekreacyjnym „Ezerkrasti”, znajdującym się zaledwie 50 metrów od jeziora Razna, gdzie funkcjonuje niewielka mobilna sauna. Ustawia się ją w dowolnym miejscu, najlepiej blisko jeziora, by po seansach saunowych można było od razu wskoczyć do wody. Zgodnie z łotewskim zwyczajem rytuały saunowe odbywają się z wykorzystaniem liściastych gałązek brzozy, lipy i bzu, których używa się do masażu ciała. Dodajmy, że Jezioro Razna jest największym jeziorem w regionie Latgale i drugim co do wielkości na Łotwie. Jego powierzchnia wynosi ok. 58 km2.

Kraslava – dawny pałac rodziny Platerów . Fot. WL

Łatgalia to dość rozległy obszar i w czasie krótkiej podróży po tym regionie (w tym przypadku dzięki zaproszeniu www.latvia.travel) nie sposób dotrzeć do wszystkich ciekawych miejsc. Warto jednak odwiedzić miasto Kraslava (w jęz. polskim Krasław), położone ok. 90 km od Rezekne i zaledwie 35 km od granicy z Białorusią. Związane z rodem Platerów miasteczko było w XVIII w. ważnym ośrodkiem Inflant Polskich. Rodzina Platerów, z której wywodziła się Emilia Plater, dbała o rozwój tego miejsca (powstał wtedy ratusz, pałac, a nawet szpital). Turyści mogą zwiedzić dawną posiadłość Platerów, spacerując parkowymi alejkami. Barokowy pałac zbudowany przez Konstantego Ludwika Platera w latach 1765–1791 można oglądać jedynie z zewnątrz. Po renowacji są natomiast sąsiednie budynki. W jednym z nich – na dole – znajduje się punkt informacji turystycznej, a na piętrze wystawa – imponująca kolekcja lalek. Z kolei w dawnych budynkach gospodarczych i stajniach powstały warsztaty rzemieślnicze (edukacyjne). Mieści się tam również rodzinna restauracja, w której serwowane są lokalne potrawy.

W drodze do miasta Kraslava można zatrzymać się na obiad lub nocleg w Priežmale – w miejscu o nazwie „Karina Home”. Fot. WL

Artykuł powstał dzięki Projektowi finansowanemu ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego pod nazwą: „Promotion of Tourism International Competitiveness” (project identification number: 3.2.1.2/ 16/ I/ 002).

O autorze

Wojciech Lubiński

Dziennikarz i producent telewizyjny. Były pracownik „Gazety Wyborczej” i „Przeglądu Sportowego”. Współpracował także z innymi ogólnopolskimi tytułami prasowymi oraz z Programem III Polskiego Radia. Współtwórca cyklu programów telewizyjnych o tematyce podróżniczej: ”Turystyczna Jazda” i „Zimowa Jazda”, emitowanych w TVP3 i TVP Polonia.