Kierunki

Północno-wschodnia Słowacja

Severovychod Slovenska, czyli północno-wschodnia Słowacja przyciąga turystów o każdej porze roku.

Wędrówkę po północno-wschodniej Słowacji można rozpocząć w stolicy preszowskiego województwa (po słowacku Prešovský kraj). Liczący około 90 tysięcy mieszkańców Preszów jest trzecim co do wielkości miastem na Słowacji. To ważny ośrodek przemysłowy, węzeł komunikacyjny, siedziba władz administracyjnych oraz centrum kultury.

Preszów od wieków był miastem wielokulturowym. Fot. MediaNet-TV

Śródmieście Preszowa pełne jest zabytków z różnych epok. Przykładem gotyckiej budowli jest kościół św. Mikołaja z 1347 roku. Konkatedra jest jednym z najstarszych i najważniejszych kościołów na Słowacji. W jej wnętrzu uwagę przyciąga ołtarz główny z początku XVI wieku, którego autorstwo przypisuje się preszowskiemu rzeźbiarzowi Janowi Weissowi. Z wieży konkatedry można podziwiać wspaniały widok na historyczne centrum miasta. Ważnym miejscem na turystycznej mapie Preszowa jest renesansowo-barokowy Pałac Rakoczego, który był niegdyś miejską rezydencją możnego rodu Rakoczych. Obecnie w pałacu mieści się Muzeum Miasta Preszowa, m.in. z ekspozycją historyczną, prezentującą bogactwo dworu, dzieła sztuki i broń. O wielokulturowości dawnych mieszkańców Preszowa świadczą świątynie różnych wyznań oraz wielka synagoga, zbudowana pod koniec XIX wieku na terenach zespołu budynków gminy żydowskiej. Na niewielkim wzgórzu – na zachodnim krańcu Preszowa – wznosi się kościół św. Krzyża z pierwszej połowy XVIII wieku. To Kalwaria, na obszarze której zespół 14-tu barokowych kapliczek tworzy drogę krzyżową.

Preszowska Kalwaria. Fot. Grzegorz Skrzypak

Preszowska kalwaria to także ulubione miejsce spacerów dla rodzin z dziećmi. Ze wzgórza preszowskiej Kalwarii można podziwiać piękną panoramę miasta. Preszów posiada tradycje górnicze, związane z wydobyciem i warzeniem soli. W dzielnicy Solivar znajduje się muzeum, które jest jednym z najważniejszych zabytków techniki na Słowacji. W średniowieczu na tym terenie istniały źródła solne, z których pozyskiwano sól. Po zalaniu kopalń powstało podziemne słone jezioro i rozpoczęto warzenie soli z solanki. O ciekawostkach związanych z wydobyciem soli na tym terenie dowiemy właśnie w Muzeum Solivar.

Muzeum Solivar. Fot. Grzegorz Skrzypak

Połoniny – obcowanie z przyrodą

Z Preszowa warto udać się jeszcze bardziej na wschód Słowacji do regionu zwanego Połoniny, którego głównym miastem jest Snina. Powiat sniński jest położony w najbardziej wysuniętej na wschód części Słowacji i ma szeroki wachlarz turystycznych atrakcji. Jedną z nich jest obserwatorium astronomiczne w Kolonickim Sedle, które umożliwia specjalistyczne obserwacje nieba. Obserwatorium posiada kilka teleskopów. Najważniejszy z nich to Narodowy Teleskop Wyhorlatu o średnicy lustra wynoszącej 1 metr. Wyhorlat to pasmo górskie w Karpatach Wschodnich. Dogodne położenie geograficzne oraz naturalne warunki, takie jak czyste powietrze i minimalne zanieczyszczenie nieba sztucznym światłem sprawiły, że obserwatorium astronomiczne powstało właśnie tym miejscu.

Obserwatorium astronomiczne. Fot. MediaNet-TV

W odległości ok. 20 kilometrów od obserwatorium astronomicznego i zaledwie 5-ciu km od Sniny znajduje się miejscowość Zemplinske Hamre, a w niej muzeum z ekspozycjami produkcji przemysłowej i etnografii oraz centrum informacyjne. Zwiedzający mogą zapoznać się tutaj z historią regionu i obejrzeć m.in. wystawę poświęconą działalności górniczej na tym terenie. Ścieżka dydaktyczna Hamor prowadzi przez zabytki techniczne i atrakcje wsi z czasów wydobycia rudy żelaza. Z kolei w miejscowości Osadne (20 ok od Sniny) w krypcie pod ołtarzem prawosławnej cerkwi przechowywane są szczątki 1025 żołnierzy rosyjskich i austro-węgierskich, którzy polegli  w czasie I wojny światowej w walkach, jakie toczyły się w tej części Karpat.

Widok na Połoniny. Fot. Grzegorz Skrzypak

Pobliski Park Narodowy Połoniny, przylegający do granic z Polską i Ukrainą, zachwyca swoim dziewiczym pięknem (graniczy z polskim Bieszczadzkim Parkiem Narodowym i ukraińskim Użańskim Parkiem Narodowym). Droga wiedzie obok zapory i sztucznego zbiornika wodnego Starina na rzece Cirocha.

Zbiornik retencyjny w obrębie Parku Narodowego Połoniny. Fot. MediaNet-TV

W wielu wioskach rozrzuconych po terenach regionu Połoniny kultywowane są ludowe tradycje i przypomina się tam, jak funkcjonowały dawne rzemiosła. Tak jest chociażby w miejscowości Topola, gdzie przyjezdni zobaczą m.in. jak wygląda ręczna młócka zboża. Turyści mogą też sami spróbować tego zajęcia. Następnie uczestniczą w procesie mielenia ziarna i pieczenia swojskiego chleba. Połoniny to tereny ciche i spokojne, zwane też krainą dzikich lasów, przez którą prowadzą liczne szlaki turystyczne. Położone u podnóża szczytów miejscowości są dobrym punktem wyjścia na górskie trasy. Idąc z wioski Runina zielonym, a następnie żółtym szlakiem, dotrzemy do miejsca pielgrzymkowego o nazwie, czyli „Tri Studničky” w Górach Bukowskich.

Zabytki UNESCO przy granicy z Polską

Ruiny Zamku Szaryskiego rozciągają się na wzgórzu 570 m n.p.m. Fot. MediaNet-TV

Wracamy w okolice Preszowa i ponownie przebywamy w historycznym regionie Szarysz (Šariš). A tam warto odwiedzić miasteczko Velky Szarysz, znane już od średniowiecza z produkcji piwa. Obok wznoszą się ruiny Zamku Szaryskiego, rozciągające się na powierzchni ponad 4 hektarów. Potężny zamek królewski powstał w XIV wieku i dzięki strategicznemu położeniu w średniowieczu pełnił szczególną funkcję. Można było z niego kontrolować szlaki wiodące z południa Węgier do Polski oraz z zachodu na Ruś. W okolicach wzgórza zamkowego  przebiega trasa rowerowa Eurovelo 11, czyli tzw. Szlak Europy Wschodniej, przechodzący m.in. przez Słowację i Polskę.

Zamek Szaryski, wieża typu donjon. Fot. Grzegorz Skrzypak

W drodze powrotnej do Polski  koniecznie trzeba zajrzeć do Bardejowa, znajdującego się zaledwie 18 km od przejścia granicznego w Muszynce. Zabytkowe centrum miasta Bardejowa widnieje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Unikatowy kompleks urbanistyczny obejmuje m.in. Plac Ratuszowy otoczony z trzech stron kamieniczkami. W rynku oprócz dawnego ratusza znajduje się gotycki kościół parafialny – Bazylika Mniejsza św. Idziego.

Centrum Bardejowa. Fot. Grzegorz Skrzypak

Bardejów to także jedno z najpiękniejszych uzdrowisk Słowacji, które od wieków przyciągało kuracjuszy z różnych stron Europy. Kompleks uzdrowiskowy Bardejovske Kupele, czyli Bardejów-Zdrój, na który składają się m.in. zabytkowe budynki zdrojowe i deptak, pochodzi z 2 poł. XVIII wieku.

Skansen sąsiaduje z uzdrowiskiem. Fot. Grzegorz Skrzypak

W pięknym otoczeniu lasów – na skraju uzdrowiska – położony jest skansen architektury ludowej – najstarszy na Słowacji. Zwiedzając to miejsce, przenosimy się do czasów tradycyjnej słowackiej wioski z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Wizytówką skansenu są dwie drewniane świątynie, które są wspaniałym przykładem architektury sakralnej.

Muzeum na świeżym powietrzu czynne jest przez cały rok. Fot. Grzegorz Skrzypak

Uzdrowisko Bardejovské Kúpele słynie również z pięknej przyrody i wielu szlaków turystycznych. Można stąd udać się na pobliskie szlaki rowerowe, tzw. singletracki, czyli wąskie trasy wiodące po górzystym terenie. Ścieżki rowerowe o łącznej długości pięciu kilometrów – znane tutaj jako „lecznicze singletracki” są podzielone na cztery odcinki o różnych stopniach trudności. Z uwagi na mało wymagający profil i wyrównaną naturalną nawierzchnię, przeznaczone są nawet dla mniej wprawnych rowerzystów i rodzin z dziećmi. Malownicza przyroda i piękne otoczenie tworzą tutaj niepowtarzalny klimat.

 Leśne trasy rowerowe. Fot. Grzegorz Skrzypak

10 km od Bardejowa w miejscowości Hervatov znajduje się drewniany kościół rzymskokatolicki p.w. św. Franciszka z Asyżu, pochodzący z 1500 r. Został zbudowany z czerwonego świerka bez użycia gwoździ – w stylu gotyckim i należy do najstarszych drewnianych kościołów na Słowacji. W 2008 roku – wraz z szeregiem innych drewnianych świątyń w słowackich Karpatach – kościół ten został wpisany na listę UNESCO.

Wnętrze kościoła w Hervatowie. Fot. MediaNet-TV

O autorze

Wojciech Lubiński

Dziennikarz i producent telewizyjny. Były pracownik „Gazety Wyborczej” i „Przeglądu Sportowego”. Współpracował także z innymi ogólnopolskimi tytułami prasowymi oraz z Programem III Polskiego Radia. Współtwórca cyklu programów telewizyjnych o tematyce podróżniczej: ”Turystyczna Jazda” i „Zimowa Jazda”, emitowanych w TVP3 i TVP Polonia.