Książki

Warszawa wielu kultur

Wielu rdzennych mieszkańców Warszawy bardzo by się zdziwiło jak wiele śladów różnych, czasem bardzo egzotycznych kultur znaleźć można w ich mieście. Świątynie różnych wyznań, cmentarze, rozmaite budowle czy nazwy są pozostałością po przybyszach z dalekich krajów lub też wynikają z trudnej często i pogmatwanej historii.


Książka „Warszawa wielu kultur” Marii i Przemysława Pilichów jest pionierskim przewodnikiem po skomplikowanej historii miasta, pamiątką po wielokulturowej pierwszej Rzeczypospolitej i zaprzeczeniem narracji o monolitycznej etnicznie Polsce. Pokazuje pamiątki po wielu różnych kulturach, po ich świątyniach, cmentarzach, pomnikach. Widzimy jak przez stulecia wiele narodowości, wydarzeń i postaci upamiętnionych zostało w nazwach warszawskich ulic i skwerów.

Warszawa zaskakuje czytelnika. Obok kościołów wielu wyznań chrześcijańskich znajdziemy cerkwie, meczety i synagogi oraz kaplicy Mormonów znajdziemy świątynię hinduską a właściwie sikkijską, cmentarze prawosławnych, muzułmanów i karaimów. Są kościoły ormiańskie, Bazylianów i Mariawitów, skwer Dobrego Maharadży księstwa Nawanagar, który przyczynił się do uratowania kilkuset polskich dzieci, sierot przybyłych z armią Andersa z „nieludzkiej ziemi” oraz pamiątki po Olendrach na Saskiej Kępie.

Ołtarz świątyni hinduskiej w Raszynie

Znaczna część przewodnika poświęcona jest warszawskim Judaikom co nie dziwi, bowiem Żydzi byli najliczniejszą mniejszością narodową od średniowiecza aż do II wojny światowej. Warszawa była największym żydowskim miastem świata, w 1938 roku żyło ich tu 368 tysięcy, co stanowiło ponad 40% mieszkańców miasta. Po wymordowanych podczas okupacji warszawskich Żydów pozostały kamienice, synagoga, cmentarze, pomniki pamiątkowe i nazwy ulic. Po II wojnie powstały poświęcone polskim Żydom muzea w tym słynne Muzeum Polin.


Wiele miejsca zajmują rozdziały poświęcone Prawosławiu i Rosjanom, który okupowali Warszawę przez ponad stulecie. Poza opisem cerkwi i cmentarzy jest też obszerny rozdział poświęcony ikonom w warszawskich świątyniach oraz muzeum ikon a także Prawosławne pożegnania, gdzie opisane są obiekty burzone po wyjściu Rosjan z Warszawy.


Inne rozdziały poświęcone są Madonnom kresowym przywiezionym przez wysiedlanych z Kresów repatriantów oraz orientalnym zbiorom w warszawskich pałacach i muzeach.


Autorzy pokazują Warszawę jako miasto otwarte na przybyszów i prześladowanych uciekinierów, które było dla nich bezpieczną przystanią. W ciekawy sposób opisują zabytki i ślady wielokulturowej przeszłości Warszawy w kontekście jej historii.
Dużym plusem książki jest ponad trzysta barwnych zdjęć oraz archiwalnych fotografii ilustrujących omawiane w przewodniku tematy. Szkoda trochę, że autorzy pominęli współczesną wielokulturowość stolicy Polski o czym świadczą rozmowy w wielu obcych językach na ulicach i w komunikacji miejskiej oraz coraz liczniejsze lokale gastronomiczne z orientalną kuchnią, ale to zapewne temat na oddzielną publikację.

Olga Tokarczuk, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury powiedziała – „Nasz kraj nie jest jednoznacznym monolitem, zawsze składał się z wielu historii, doświadczeń wspólnot, dialektów i kultur”. Potwierdzeniem słów naszej noblistki jest ten ciekawy przewodnik, który z pewnością zainteresuje nie tylko turystów, przewodników i pilotów wycieczek ale także każdego mieszkańca Warszawy interesującego się historią swojego miasta.

Maria i Przemysław Pilichowie. Warszawa wielu kultur. Wydawnictwo ARKADY. Warszawa 2021. 282 str. Oprawa zintegrowana. Cena 69 zł. ISBN 978-83-213-5150-6.

Maria i Przemysław Pilichowie są krajoznawcami i autorami przewodników turystycznych po Polsce. Ich autorstwa jest także publikacja Polska; ilustrowany przewodnik (pięć polskich wydań i wersja angielska). Opracowali też szereg biografii sławnych, ale też czasem mniej znanych Polaków. Są m. in. autorami książek: Wielcy polscy podróżnicy, którzy odkrywali świat, Wybitni polscy odkrywcy i podróżnicy oraz Nasi Nobliści: 56 laureatów znad Wisły, Odry i Niemna.

Zdjęcie: Cerkiew Mądrości Bożej na Mokotowie

O autorze

Grzegorz Micuła

Dziennikarz, podróżnik, fotograf, przewodnik i licencjonowany pilot wycieczek. Autor ponad trzydziestu przewodników m.in. po Cyprze, Balearach, Szwecji, Tunezji, Wilnie, Ukrainie i Polsce. Pracował m.in. dla miesięczników Poznaj Świat, Podróże, Voyage, Obieżyświat, VIP, Kaleidoscope, Magazyn All Inclusive.