Wojciech LubinskiRozsiane po Regionie Trenczyn zamki obronne, czyli słowackie „hrady” (grody, twierdze, warownie) oraz dawne dwory i pałace zwane są „perłami” nad rzeką Wag. Turyści, a zwłaszcza pasjonaci historii w trakcie zwiedzania tego właśnie rejonu Słowacji nie mogą ich pominąć.
Wiele osób swoją wędrówkę po regionie trenczyńskim rozpoczyna od wizyty w jego najważniejszym mieście – Trenczynie, który aktualnie jest Europejską Stolicą Kultury (w 2026 roku). Tu – na samym początku naszej wyprawy – można nawet spędzić noc w sąsiedztwie majestatycznego średniowiecznego zamku, górującego nad miastem. Pobyt w czterogwiazdkowym, zabytkowym hotelu pod skałą zamkową w Trenczynie pozwala przenieść się w dawne czasy, nawet te najbardziej odległe. Około 179 roku na terenie dzisiejszego Trenczyna przebywał legion rzymski – po stoczonej bitwie z plemionami germańskimi. Przypomina o tym oryginalny rzymski napis z tego okresu, wyrzeźbiony w skale zamkowej, który można oglądać z hotelowego tarasu. Warto zatrzymać się na dłużej w zabytkowych murach i odwiedzić hotelową restaurację. Wybór potraw szeroki – w menu m.in. marynowany łosoś z kawiorem, jesiotr z ziemniaczanymi chipsami i cielęcina serwowana z puree z korzenia pietruszki. Wykwintne dania restauracji w zabytkowym hotelu regularnie zyskują uznanie ekspertów jednego z najbardziej rozpoznawalnych przewodników kulinarnych na świecie.
W sercu Białych Karpat
Po dobrym posiłku czas ruszyć dalej, by odkryć inne atrakcje regionu. Na szczególną uwagę zasługują dawne twierdze z masywnymi, kamiennymi fortyfikacjami. Jednym z przykładów jest zamek Lednica z XIII wieku (Lednicky Hrad), który przez wiele wieków był grodem nie do zdobycia! Nie oparł się jednak licznym atakom wojsk cesarskich na początku XVIII wieku i został zniszczony. Potem stopniowo popadał w ruinę. Odwiedzając wioskę Lednica, położoną w Białych Karpatach (ok. 40 km na północny zachód od Trenczyna) już z daleka dostrzeżemy malownicze skalne wzgórze z ruiną średniowiecznego grodu. Lednicki zamek przechodzi rekonstrukcję, ale mimo to cały czas jest dostępny dla turystów. Odnowa zamku trwa od 2004 roku. Wtedy to powstało stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Historyczno-Astronomiczne, które to rozpoczęło prace rekonstrukcyjne.
Białe Karpaty to pasmo górskie na granicy Czech i Słowacji. W tym rejonie można podziwiać kolejną „perełkę” – ruiny zamku obronnego Vršatec – również z XIII wieku. Prowadzi do niego ścieżka edukacyjna oraz kilka szlaków pieszych i rowerowych. W górzystym terenie funkcjonował niegdyś wyciąg narciarski. Niewielka osada Vrszackie Podhradie, czyli podzamcze w dalszym ciągu przyciąga turystów i to o każdej porze roku. Mogą oni odpocząć w nowym hotelu wellness, usytuowanym pod zamkiem i szczytem Vršatec (nazwa wspólna dla ruin zamkowych i grzbietu skalnego o wysokości 805 m n.p.m.). W tamtejszej restauracji serwowane są głównie dania, przygotowane na bazie lokalnych produktów z pobliskiej farmy oraz dziczyzna.
Vršatec to także nazwa rezerwatu przyrody, w skład którego wchodzą unikalne formacje wapienne (m.in. ściany skalne). To także dobre miejsce dla miłośników górskich wyzwań. Od sierpnia br. – niedaleko hotelu – dostępna jest ferrata, czyli szlak wyposażony w stalową linę asekuracyjną, klamry i drabinki, pozwalający bezpiecznie pokonywać pionowe ściany skalne bez zaawansowanych umiejętności wspinaczkowych.
Kolejnym miejscem naszej wędrówki szlakiem zamków i grodów zachodniej Słowacji jest Zamek Powaski (Považský hrad), malowniczo położony na wzgórzu nad rzeką Wag – niedaleko miasta Powaska Bystrzyca (50 km na północny wschód od Trenczyna i ok. 25 km na południowy zachód od Żyliny). Na wzgórze zamkowe (497 m n.p.m.) dojdziemy leśną ścieżką, częściowo ze stromym podejściem. Spacer zajmuje ok. 15-20 minut. Zamek Powaski został zbudowany w XII w. lub w pierwszej połowie XIII w. w celu ochrony drogi handlowej, przebiegającej wzdłuż rzeki Wag. Został zniszczony pod koniec XVII wieku. Jego renowacją już od blisko 20 lat zajmuje się miejscowe stowarzyszenie. Zamek Powaski cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Na wzgórze zamkowe przybywają często grupy szkolne. A jest co podziwiać! Stojąc w miejscu dawnej wieży mamy przed sobą wspaniały widok na rzekę Wag i Wąwóz Maniński (Manínska tiesňava).
W pobliżu miasta Powaska Bystrzyca znajduje się także zabytkowy dworek. Budowla z 1612 roku (przebudowana w stylu barokowym) położona jest w Orłowie. W historycznym obiekcie do dzisiaj zachowały się oryginalne sklepienia, które można podziwiać na parterze. Miejsce to – przez prawie 250 lat – należało do węgierskiej rodziny Balassów, która w tamtych czasach cieszyła się wielką popularnością na dworze Habsburgów. Z tego względu rezydencję w Orłowie często odwiedzała cesarzowa Maria Teresa. Do najcenniejszych części dworu należy późnobarokowa kaplica św. Jana Nepomucena z rokokowym wnętrzem i XIX-wiecznymi organami. Kaplica zajmuje dwa piętra w zachodnim skrzydle dworu. W innej części obiektu można zobaczyć stylowo urządzone saloniki.
W dół rzeki Wag
W południowej części Regionu Trenczyn też znajdziemy wiele miejsc z ciekawą historią. Warto odwiedzić chociażby Beckov – jedną z najstarszych średniowiecznych wsi (pierwsza pisemna wzmianka o Beckovie pochodzi z 940 roku). Miejscowość znana jest z ruin zamku, które wznoszą się na skalnym wzniesieniu. Zamek Beckov cały czas jest rekonstruowany. Niedawno zakończyły się tam ważne prace remontowe i do zwiedzania oddano kolejną część obiektu – północny pałac.
W środku XIII-wiecznej twierdzy, która służyła do obrony północno-zachodnich granic Królestwa Węgier znajduje się kilka sal z wystawami. Największy rozwój zamek przeżył w czasach, kiedy jego właścicielem był Ścibor ze Ściborzyc herbu Ostoja, żyjący na przełomie XIV i XV wieku. Ten arystokrata polskiego pochodzenia w Królestwie Węgierskim – nazywany małym królem Słowacji – posiadał 31 zamków i ponad 200 posiadłości. Był jednym z najbogatszych magnatów węgierskich. Zamek Beckov owiany jest licznymi legendami. Niektóre z nich można poznać w trakcie zwiedzania zamku z przewodnikiem. Z górnej części zamku roztacza się piękne widok na całą okolicę, w tym na Białe Karpaty i obszar graniczny z Czechami.
Zaledwie 15 km od Beckova – jeszcze bardziej na południe regionu trenczyńskiego – leży wioska Čachtice (w powiecie Nowe Miasto nad Wagiem), znana z zamku obronnego (Čachtický hrad). Obecnie można zobaczyć jedynie ruiny tego zamku, niemniej w jego w sąsiedztwie znajduje się renesansowy pałac (Draškovičovský kaštieľ), w którym poznamy historię Čachtic. Obiekt został niedawno zrekonstruowany i przywrócono mu wygląd z przełomu XVII i XVIII wieku. W mieszczącym się w pałacu muzeum możemy zobaczyć ekspozycje, odnoszące się do lokalnej historii. Wystawy należące do Muzeum Trenczyńskiego przybliżają zwiedzającym także miejscowe tradycje i kulturę ludową. Jest też sala poświęcona najbardziej znanej właścicielce zamku Čachticach, którą była Elżbieta Batory, siostrzenica króla polskiego Stefana Batorego, zwana Krwawą Hrabiną z Čachtic.
Arystokratka węgierska, żyjąca na przełomie XVI i XVII wieku, zasłynęła z rzekomych seryjnych morderstw i krwawych tortur. Została skazana, a następnie uwięziona w swoim zamku. I tam zmarła w 1614 roku. Już wtedy Čachtice słynęły z uprawy winorośli. Ta tradycja podtrzymywana jest do dzisiaj. Duży wpływ na to mają naturalne warunki, czyli teren o dobrym nachyleniu stoków, znajdujący się na najbardziej wysuniętych na północ krańcach Małych Karpat. Odpowiedni klimat, dobre podłoże i optymalne nasłonecznienie to wszystko sprzyja uprawie winogron.
Co ciekawe, tradycje produkcji wina w wiosce Čachtice i w sąsiedniej winiarskiej miejscowości Častkovce sięgają czasów rzymskich. Rozwój winiarstwa nastąpił za czasów Elżbiety Batory. Wówczas wszędzie dookoła zamku były tylko winnice. Kontynuacja tradycji winiarstwa na tych terenach trwa od początku XXI wieku. Wina z lokalnej winnicy dojrzewają w zabytkowych piwnicach.
