Grzegorz MicułaCzy można odnaleźć Polskę na mapie świata, nawet tysiące kilometrów od jej granic? Jarosław Fischbach przekonuje, że tak. I nie chodzi tylko o polskie kościoły, pomniki, cmentarze czy skupiska emigrantów. Ślady polskiej obecności kryją się także w nazwach gór, rzek, wysp, zatok, miejscowości i innych obiektów geograficznych. Czasem są dobrze znane, częściej jednak pozostają niemal zupełnie zapomniane.
„Polskie nazwy geograficzne na mapie świata” jest próbą zebrania tych rozproszonych śladów. Autor przyjmuje szerokie rozumienie polskich nazw geograficznych. Uwzględnia zarówno nazwy nadal funkcjonujące, jak i historyczne, które z czasem zniknęły z map. Interesują go nazwy upamiętniające polskich podróżników, odkrywców, naukowców, żołnierzy, działaczy społecznych i emigrantów, ale także osoby związane z organizacją czy finansowaniem wypraw.
To właśnie ludzie są najciekawszym bohaterem tej książki. Za każdą nazwą kryje się bowiem konkretna historia. Geograficzna nazwa przestaje być anonimowym punktem na mapie, a staje się pamiątką czyjegoś życia, podróży, pracy albo zasług. Fischbach pokazuje w ten sposób mniej znaną historię polskiej obecności w różnych częściach świata.
Książka ma układ geograficzny – materiał został uporządkowany według kontynentów. Czytelnik może więc odbyć swoistą podróż śladami polskich nazw: od Europy, przez obie Ameryki, po Australię, Azję czy inne odległe zakątki świata. Przy wielu hasłach podano współrzędne geograficzne, co jest szczególnie przydatne dla podróżników i pozwala potraktować książkę również jako swoisty przewodnik po polonikach rozsianych na mapie.
Największą wartością publikacji jest jej dokumentacyjny charakter. Fischbach nie ogranicza się do kilku najbardziej znanych przykładów. Próbuje pokazać skalę zjawiska i uświadomić czytelnikowi, jak wiele polskich śladów można odnaleźć poza granicami kraju. Niektóre z nich są efektem wielkich wypraw geograficznych i naukowych, inne – działalności emigrantów czy lokalnych społeczności, które chciały uhonorować Polaków zasłużonych dla danego miejsca.
Warto przy tym pamiętać, że nie jest to klasyczna książka podróżnicza. Autor nie prowadzi czytelnika przez kolejne krajobrazy, nie opisuje szczegółowo odwiedzanych miejsc i nie buduje reportażowej narracji. To raczej leksykon polskich śladów w geografii świata, z którego można korzystać wybiórczo, wracając do interesujących regionów i nazwisk. Właśnie dlatego książka może być szczególnie interesująca dla geografów, podróżników, osób zajmujących się historią emigracji oraz wszystkich zainteresowanych polonikami.
Jarosław Fischbach ma zresztą doświadczenie, które dobrze pasuje do takiego przedsięwzięcia. Jest absolwentem geografii Uniwersytetu Łódzkiego, podróżnikiem i autorem książek poświęconych Polakom oraz polskim śladom za granicą. Wcześniej napisał m.in. „O jeden ląd za daleko” oraz „Polskim szlakiem przez Amerykę Południową”, a także współtworzył „Atlas Polonii Francuskiej”.
„Polskie nazwy geograficzne na mapie świata” można więc czytać nie tylko jako opracowanie geograficzne, lecz także jako opowieść o polskiej diasporze i jej miejscu w historii świata. Zebrane przez autora nazwy pokazują, że polska obecność nie kończy się tam, gdzie kończą się granice państwa. Czasami została utrwalona w sposób niezwykle trwały – w nazwie rzeki, góry, wyspy czy miejscowości.
To książka dla tych, którzy lubią patrzeć na mapę nie tylko jak na zbiór nazw i punktów, ale jak na zapis ludzkich historii. Po jej lekturze światowa mapa może wyglądać nieco inaczej: w wielu odległych miejscach pojawiają się bowiem ślady ludzi, którzy przybyli tam z Polski i zostawili po sobie coś więcej niż wspomnienie.
Jarosław Fischbach, „Polskie nazwy geograficzne na mapie świata”, Rozpisani.pl, 2021, 312 s., ISBN 978-83-956318-1-8
