Grzegorz MicułaTomasz Krzywicki w swojej książce przygląda się temu, jak zmieniło się wędrowanie na przestrzeni kilku dekad. Prezentowana książka opowiada o tym, jak bardzo przez pół wieku zmieniły się przygotowania do wyprawy. Autor prowadzi czytelnika od realiów klubowego wędrowania w latach 60. i 70. do współczesności, zestawiając sprzęt, mapy, nawigację, fotografię, komunikację, noclegi i transport.
To perspektywa osobista, związana z warszawskim uniwersyteckim klubem UKT Unikat, ale opowieść wykracza poza jego dzieje: dotyczy także przemian w sprzęcie, nawigacji, fotografii, komunikacji, noclegach i sposobach docierania na szlak Dużym atutem książki jest konkret. Zestawienie dawnych rozwiązań ze współczesnymi — od map i kompasu po GPS i aplikacje w telefonie — pozwala zobaczyć, jak technologia zmieniła przygotowanie wyprawy i codzienność turysty. Autor opisuje również mniej oczywiste aspekty wędrowania: organizację klubów, zdobywanie odznak, miejsca noclegowe, relacje z mieszkańcami oraz zmiany w transporcie. Wrażenie robi bogata oprawa dokumentacyjna: tom zawiera 394 ilustracje i zdjęcia archiwalne.
To książka szczególnie ciekawa dla osób, które pamiętają turystykę sprzed ery smartfonów, oraz dla młodszych czytelników chcących poznać jej wcześniejsze realia. Jej osobisty punkt widzenia nadaje wspomnieniom bezpośredniość, choć zarazem sprawia, że jest to przede wszystkim zapis doświadczeń i obserwacji, a nie bezstronna synteza historii turystyki. Najlepiej wypada jako ilustrowana kronika zmian i hołd dla klubowego wędrowania — jego pomysłowości, samodzielności i wspólnotowego charakteru.
Dawniej wyprawa wymagała większej samodzielności i przygotowania. Turysta polegał na papierowej mapie, kompasie, przewodniku oraz własnej orientacji w terenie; sprzęt był prostszy, a kontakt z bliskimi w trakcie wyjazdu — znacznie trudniejszy. Podróżowanie opierało się też mocniej na kolei, autobusach, autostopie i wspólnym planowaniu. Nie oznacza to, że wędrowanie było wyłącznie „trudniejsze”: wymuszało inne umiejętności i sprzyjało zaradności oraz współpracy. W realiach PRL turystyka studencka rozwijała się w ramach klubów, obozów i organizacji, które dawały młodym ludziom możliwość wspólnego poznawania kraju. Akcja Lato, uruchomiona przez Zrzeszenie Studentów Polskich w 1953 roku, pomogła spopularyzować obozy wędrowne i stworzyła zapotrzebowanie na studenckie kadry przewodnickie.
Na tym tle współczesność przynosi zmianę niemal każdego narzędzia: GPS i mapy w telefonie ułatwiają orientację, aparaty cyfrowe pozwalają zrobić i przejrzeć setki zdjęć, a telefon komórkowy zmienia sposób komunikacji i wzywania pomocy. Autor nie zatrzymuje się jednak na technologicznym porównaniu. Zwraca uwagę również na to, co składa się na kulturę wędrowania: kluby i miejsca spotkań, system odznak, noclegi — od stodół i schronisk po agroturystykę — oraz relacje z mieszkańcami. Dzięki temu książka pokazuje, że zmiana dotyczy nie tylko wyposażenia, ale też całej organizacji wyprawy i sposobu bycia w drodze.
Najciekawsze napięcie tomu tkwi w pytaniu, które rodzi samo zestawienie epok: skoro dziś łatwiej zaplanować trasę i utrzymać kontakt, czy wędrowanie stało się przez to bogatsze? Krzywicki nie sprowadza odpowiedzi do nostalgii za dawnymi czasami ani zachwytu nad nowinkami. Osobista forma pozwala mu przywołać konkret doświadczeń, a bogaty materiał ilustracyjny — książka zawiera 394 ilustracje i fotografie archiwalne — nadaje wspomnieniom wymiar dokumentu. Jednocześnie właśnie wspomnieniowy punkt widzenia sprawia, że tom czyta się raczej jako świadectwo i porównanie niż bezstronną historię turystyki.
To wartościowa pozycja dla turystów, członków klubów akademickich oraz osób ciekawych codzienności studenckiej w PRL i po 1989 roku. Jej siłą jest pokazanie, że sprzęt, transport i technologia zmieniają się szybciej niż podstawowa potrzeba: wyjść z innymi w drogę, sprawdzić się i zobaczyć coś poza własnym codziennym otoczeniem.
Dr Tomasz Krzywicki z wykształcenia geolog, jest wytrawnym turystą i doskonale posługuje się piórem chociaż ostatnio raczej komputerem. Jest autorem kilkunastu książek turystycznych o pograniczu polsko-litewskim, szlaku Adama Mickiewicza oraz szeregu prac naukowych. Książkę czyta się z przyjemnością, wielu z nas przypomina czasy, kiedy wędrowaliśmy z plecakiem i autostopem po Polsce i Europie a czasem dalej. Tomek, jest kolegą ze studiów na wydziale Geologii UW, miał pseudonim turystyczny „Trybow” i wprowadzał mnie w turystykę. Był ze mną na pierwszej wycieczce do Puszczy Kampinoskiej, pierwszym studenckim Rajdzie Geologów koło Łukowa i na pierwszym wędrownym obozie studenckim na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zawdzięczam mu zainteresowanie otaczającym światem i zarażenie pasją do jego poznawania. Dzięki Tomek!
Tomasz Krzywicki. Wędrowanie 50 lat temu i dziś z mojej perspektywy.
Wydawca: Komisja Historyczna Ruchu Studenckiego i UKT „Unikat”. Warszawa 2023. 222 strony. ISBN978-83-965237-3-0
