Wojciech LubinskiPodróż po zachodniej Słowacji pozwala odkryć urokliwe miejsca, szczególnie w regionie trenczyńskim.
Zwiedzanie tego obszaru można rozpocząć w rejonie Górnego Poważa np. w Powaskim Podgrodziu (północna część Regionu Trenczyn). To górzysty teren, znany z licznych skał, wąwozów, pagórków i dolin. W pobliżu znajduje się Narodowy Rezerwat Przyrody Manínska Tiesňava. Dobrym pomysłem jest wypożyczenie roweru i zwiedzanie okolicy na dwóch kółkach. Przebiega tamtędy Szlak Rowerowy Wagu, od którego odchodzą boczne ścieżki dla rowerzystów. Jadąc lokalnymi drogami dotrzemy do kanionu Maninska Tiesniava (Wąwóz Manińskiego Potoku), który charakteryzuje się osobliwymi formami skalnymi. To najwęższy kanion na Słowacji. Powstał na skutek wcięcia się Manińskiego Potoku w poprzek masywnej, wapiennej Skały Manińskiej, dzieląc ją na dwie części: Wielki Manin i Mały Manin. Przez wąwóz prowadzi wąska droga asfaltowa.
Co ciekawe, Maniński Potok utworzył jeszcze jeden wąwóz – znany jako Kostolecka Tiesňava – znajdujący się całkiem niedaleko – pomiędzy wsiami Zaskalie a Kostolec w powiecie Powaska Bystrzyca. Wąwóz – znany również jako Strecha Slovenska, czyli Dach Słowacji – charakteryzuje się imponującą skalną scenerią, w tym największą przewieszką skalną na Słowacji (w słowniku pojęć wspinaczkowych przewieszka/przewieszenie to część ściany nachylona do poziomu pod kątem – przyp. red.). Do wąwozów Manínska Tiesňava i Kostolecká Tiesňava można bez problemu dojechać na rowerze. Z kolei w pobliskich Górach Strażowskich wytyczone są szlaki i ścieżki dydaktyczne, co skłania do uprawiania turystyki pieszej. Infrastruktura turystyczna obejmuje m.in. liczne parkingi oraz odnowiony kemping tuż przy wejściu do Narodowego Rezerwatu Przyrody Manínska Tiesňava. Dobrym pomysłem na nocleg może być także wizyta w rodzinnym hotelu w miejscowości Podskalie – przy rezerwacie przyrody Podskalski Rohacz (Podskalský Roháč). Ale jedna noc w tej oazie ciszy i spokoju – w otoczeniu natury – to za mało. Przez teren rezerwatu przechodzi ścieżka przyrodnicza, dostępna przez cały rok.
Trenczyńskie Cieplice – czas na relaks
W regionie trenczyńskim działa kilka uzdrowisk. Jedno z nich to Trenczyńskie Cieplice. Leżący 15 km od Trenczyna niewielki kurort należy do najstarszych i najpiękniejszych uzdrowisk na Słowacji. Pierwsze informacje o wykorzystaniu leczniczych wód mineralnych, termalnych i siarkowych, znajdujących się na terenach dzisiejszych Trenczyńskich Cieplic, pochodzą z pierwszej połowy XIII wieku. Uzdrowisko specjalizuje się w zapobieganiu i leczeniu chorób układu mięśniowo-szkieletowego oraz przewlekłych chorób reumatycznych. Jest tam pięć basenów z naturalną siarczaną wodą termalną o temperaturze dochodzącej do 40 stopni Celsjusza. 4-tysięczne miasteczko składa się głównie z sanatoriów, hoteli, pensjonatów i domów wczasowych. Większość z nich posiada bazę relaksacyjno-leczniczą, na którą składają się m.in. baseny oraz gabinety wellness i SPA.
Jest też ciekawostka! W murach sanatorium zbudowanego w 1888 roku w stylu mauretańskim mieszczą się tureckie łaźnie hammam. To prawdziwy klejnot architektoniczny uzdrowiska. Hammam w Trenczyńskich Cieplicach powstał z inicjatywy ówczesnej właścicielki uzdrowiska – hrabiny Ifigenii, która interesowała się stylem orientalnym i zamówiła projekt budynku łaźni, bazując na kopii projektu przygotowanego dla władcy Egiptu.
Uzupełnieniem relaksu są liczne imprezy kulturalne. W Trenczyńskich Cieplicach w latach 1993-2016 organizowany był festiwal filmowy Art. Film Fest, na który zjeżdżały gwiazdy światowego kina, jak chociażby Claudia Cardinale, Omar Sharif, Jean Paul Belmondo i Gerard Depardieu. Wśród zaproszonych gości były też ważne postaci polskiej kinematografii: reżyser Andrzej Wajda oraz aktorzy Daniel Olbrychski i Jerzy Stuhr. Zdjęcia tych artystów do tej pory można obejrzeć w parku blisko zabytkowego budynku Kursalon. Obecnie życie kulturalne w Trenczyńskich Cieplicach skupia się na koncertach, festiwalach muzycznych i występach teatralnych.
Ochrona dziedzictwa górniczego – skansen Hornonitrianský
Region Horna Nitra (Horna Nitra) to największy powiat w województwie trenczyńskim (Trenčiansky kraj), posiadający blisko 135 tys. mieszkańców. W skład tego obszaru wchodzą m.in. miasta: Bojnice, Novaky, Handlova i Previdza (największy ośrodek i siedziba lokalnych władz). To także historyczne centrum wydobycia węgla brunatnego na Słowacji. Przez dziesięciolecia przemysł węglowy i powiązany z nim przemysł energetyczny napędzały gospodarkę tej części kraju. Jednak kilkanaście lat temu – na skutek transformacji energetycznej – Słowacja rozpoczęła proces odchodzenia od węgla, co wymusiło zamknięcie tradycyjnych kopalń. Ich likwidacja trwała na przestrzeni kilku lat – kopalnia Cigel w 2017 r., kopalnia Handlova w 2021 r., a najpóźniej została zamknięta kopalnia Novaky – w 2023 roku. Tak zakończył się ostatni rozdział w historii słowackiego górnictwa węglowego.
W lipcu 2026 r. w mieście Handlova powstał skansen górniczy. Wnętrze najstarszej kopalni węgla brunatnego na tym obszarze udostępniono do zwiedzania (wcześniej skansen funkcjonował w kopalni Cigel – do 2024 r.). Skansen Hornonitrianský jako zabytek techniki dopiero zaczyna swoją działalność muzealną i w najbliższych latach planuje swój rozwój. Obecnie dla turystów przygotowana jest trasa zwiedzania kopalni, licząca 860 metrów. Turyści dojadą tam podziemnym pociągiem – kolejka towarową, która służyła niegdyś górnikom. Jednak zanim pociąg górniczy wyruszy w podróż do kopalni, każda osoba musi założyć odpowiednią odzież, czyli płaszcz i kask ochronny, a dodatkowym wyposażeniem jest lampa górnicza. Po skansenie, w którym pozostał sprzęt górniczy, oprowadzają profesjonalni przewodnicy, zwykle byli pracownicy tej kopalni.
Brezova pod Bradlom i Myjava
W trakcie podróży po regionie trenczyńskim warto też obrać kierunek na Brezową (Brezova pod Bradlom). To ważne miejsce dla słowackiej tożsamości narodowej. Niewielkie miasteczko w kulturze i historii Słowacji pełni rolę jednego z najważniejszych symboli państwowości, walki o wolność oraz pamięci narodowej. Wznosząca się nad miastem Góra Bradlo (543 m n.p.m.) jest miejscem spoczynku wielkiego syna narodu słowackiego generała Milana Rastislava Štefánika (1880-1919), którego zwłoki złożono w tym miejscu 11 maja 1919 roku. Znajdujące się tam imponujące mauzoleum z białego trawertynu, zaprojektowane przez słynnego architekta Dušana Jurkoviča zostało wybudowane w 1928 roku. Štefánik jest bohaterem narodowym Słowacji, dlatego przy jego monumentalnym grobowcu odbywają się często uroczystości państwowe.
Około 15 km od Brezowej – u podnóża Białych Karpat – leży Myjava – miasto o długiej i bogatej historii. W 1980 roku do Myjavy przyłączona została sąsiednia wieś Turá Lúka (obecnie dzielnica miasta). Można tam odwiedzić Gazdovský dvor, czyli chłopską zagrodę, która przenosi nas do czasów przełomu XIX i XX wieku. Stała ekspozycja typowego gospodarstwa rolnego z tego okresu prezentuje tradycyjne formy życia i zabudowań w regionie Myjavy. Zrekonstruowany obiekt to coś więcej niż statyczna architektura, tradycja i rzemiosło – to tętniące życiem przez cały rok, funkcjonujące gospodarstwo rolne. Odwiedzający mogą także wziąć udział w organizowanych tam wydarzeniach (zbieranie i przetwarzanie owoców, dożynki, karnawał). Dzięki temu poznają codzienność lokalnej społeczności sprzed ponad stu lat.
Zachodnia Słowacja nie jest tak daleko. Jadąc autem – po przekroczeniu granicy polsko-słowackiej w Zwardoniu lub w Chyżnem – kierujemy się na Żylinę, a stamtąd do Regionu Trenczyńskiego dotrzemy autostradą D1.
